Takma Diş (Protez) Kırılırsa Ne Yapılır? Tamir ve Yenileme

Takma dişin (hareketli protezin) kırılması beklenmedik bir anda olur ve günlük düzeni doğrudan etkiler. İlk saatlerde yapılanlar, protezin tamir edilebilirliğini belirleyebilir. Bu yazı; kırık protezle ne yapılması ve yapılmaması gerektiğini, hangi kırıkların nasıl değerlendirildiğini ve tamir sürecini bilgilendirme amacıyla açıklar.

Protez kırıldığında ilk yapılacaklar

1. Protezi kullanmayı bırakın. Kırık kenarlar keskin olabilir ve diş etini yaralayabilir; kırık protezle çiğnemek kırığın büyümesine de yol açabilir.
2. Tüm parçaları saklayın. Küçük parçalar dâhil hepsini kuru ve temiz bir kapta toplayın; eksik parça tamiri güçleştirebilir.
3. Yapıştırmayı denemeyin. Hızlı yapıştırıcılar da protez yapıştırıcı kremleri de kırığı onarmaz; ayrıntısı aşağıda.
4. Randevu planlayın ve parçaları getirin. Tamir mi yenileme mi gerektiği muayenede belirlenir.
5. Bu sürede yumuşak besinlerle beslenin. Sert ve yapışkan yiyeceklerden kaçınmak ağzı rahatlatır.

Kırık bir parçanın yutulduğundan veya solunum yoluna kaçtığından şüpheleniliyorsa, özellikle öksürük ya da nefes darlığı varsa, beklemeden acil servise başvurulmalıdır.

Protez neden kırılır?

• Düşme: en sık nedendir; temizlik sırasında elden kayması tipiktir
• Uyum kaybı: altındaki dokuya tam oturmayan protez, çiğneme sırasında eğilme hareketine maruz kalır ve zamanla yorulur
• Kemik erimesi: zaman içinde değişen kemik yapısı yükün dengesiz dağılmasına yol açabilir
• Diş sıkma ve gıcırdatma: protez üzerine binen yükü artırır
• Malzeme yorgunluğu: uzun süre kullanılan protezlerde beklenen bir durumdur
• Daha önce yapılmış uygun olmayan tamir: zayıf kalan bölge yeniden kırılabilir

Bu nedenlerin çoğu birbiriyle ilişkilidir: uyumu bozulmuş bir protez hem daha kolay kırılır hem de vuruk oluşumuna zemin hazırlar.

Hangi kırıklar nasıl değerlendirilir?

• Protez gövdesinin ikiye ayrılması: Özellikle üst protezde damak bölümünün ortadan ayrılması sık görülen kırık türüdür. Parçalar eksiksizse ve protezin uyumu iyiyse tamir çoğu zaman değerlendirilebilir.
• Çatlak: Henüz ayrılmamış bir çatlak zamanla ilerleyip protezi ikiye ayırabilir. Çatlak fark edildiğinde, ayrılma gerçekleşmeden değerlendirilmesi tamiri kolaylaştırabilir.
• Protezden bir dişin kopması: Kopan diş bulunursa saklanıp getirilmelidir; çoğu durumda yerine yeniden yerleştirilmesi değerlendirilebilir. Bulunamazsa uygun bir diş yerleştirilebilir.
• Bölümlü (kısmi) protezde kanca veya bağlantı kırığı: Kırılan parçanın türüne göre onarım ya da yeni parça eklenmesi değerlendirilir; metal iskeletli protezlerde süreç farklıdır ve bazı durumlarda yeniden yapım gerekebilir.

Sabit protezlerde, örneğin köprüde veya zirkonyum kaplamada görülen kırık ya da parça kopması farklı değerlendirilir; küçük bir parça kopmasından geniş bir kırığa kadar yaklaşım muayenede belirlenir. İmplant üstü protezde gevşeme veya kırık fark edildiğinde de protez zorlanmadan değerlendirme önerilir.

Kırık protezle ne yapılmamalı?

En önemli uyarı budur: ev tipi yapıştırıcılarla onarım denenmemelidir. Hızlı yapıştırıcılar ve benzeri ürünler ağız içi kullanım için üretilmemiştir; ağız dokularını tahriş edebilir. Ayrıca yapıştırıcı kırık yüzeylere nüfuz ettiğinde parçalar doğru konumda birleştirilemez hâle gelir ve protez çoğu zaman tamir edilemez duruma gelir.

Kırık protezin zorlanarak takılmaya çalışılması da önerilmez; keskin kenarlar diş etini yaralayabilir.

Takma diş yapıştırıcısı (krem, jel) kırığı yapıştırır mı?

Hayır. Eczanelerde satılan protez yapıştırıcı krem, jel ve tozlar, sağlam bir protezin ağızda daha iyi tutunmasına yardımcı olmak için üretilir; kırık parçaları birleştirmek için değil. Kırık bir protezde bu ürünler parçaları doğru konumda tutamaz, protez ağza uyumsuz oturur ve çiğneme sırasında kırık büyüyebilir.

Sağlam protezde de yapıştırıcıya sürekli ihtiyaç duyulması, protezin altındaki dokuyla uyumunun azaldığına işaret edebilir. Bu durumda protezin iç yüzeyinin yeniden uyumlanması (besleme/rebazaj) değerlendirilir; ayrıntı için takma diş yazısına bakabilirsiniz.

Tamir ne kadar sürer?

Süre kırığın türüne göre değişir. Protez gövdesinde temiz bir kırık hattı veya kopmuş bir diş gibi basit durumlarda tamir, laboratuvar çalışmasıyla çoğu zaman kısa sürede tamamlanabilir. Metal iskeletli protezlerde, birden çok kırıkta ya da protezin uyumu bozulmuşsa süreç uzayabilir; bu durumlarda besleme veya yenileme gündeme gelebilir.

Kesin süre, protez görüldükten sonra belirtilir. Tamir laboratuvarda yapılsa da protezin ağızdaki uyumu, kapanışı ve altındaki doku ancak muayenede değerlendirilebildiği için süreç hekim üzerinden yürütülür.

Tamir mi, yenileme mi?

Karar birkaç başlığa birlikte bakılarak verilir: kırığın yeri ve şekli, protezin yaşı, mevcut uyum durumu ve altındaki dokunun değişip değişmediği.

Temiz bir kırık hattı olan ve uyumu hâlâ iyi bir protezde tamir gündeme gelebilir. Buna karşılık uyumu belirgin şekilde bozulmuş, altındaki dokuda önemli değişim olmuş veya daha önce birkaç kez tamir görmüş bir protezde tamir kısa ömürlü olabilir; bu durumda yenileme ya da besleme (rebazaj) değerlendirilir.

Tekrarlayan kırık neyi gösterir?

Aynı protezin kısa aralıklarla birkaç kez kırılması, genellikle malzemeyle değil altta yatan bir uyum sorunuyla ilişkilidir. Bu durumda yalnızca kırığı onarmak sorunu çözmez; protezin dokuya oturumunun, kapanışın ve yük dağılımının yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Bakım alışkanlıkları da kırık riskini etkiler; ayrıntılar protez diş bakımı sayfasında yer almaktadır.

Kırılmayı önlemek için

• Protezi temizlerken lavaboyu suyla doldurmak veya altına havlu sermek, düşme hâlinde kırılma riskini azaltır.
• Çıkarıldığında protez, kuruyup biçim değiştirmemesi için suda veya hekimin önerdiği solüsyonda saklanır; sıcak su kullanılmaz.
• Çok sert gıdaların ön dişlerle ısırılmasından kaçınmak, protez üzerindeki yükü azaltır.
• Diş sıkma alışkanlığı varsa değerlendirilmesi önerilir; bkz. uyurken diş sıkma.
• Düzenli kontroller, uyum kaybını kırık oluşmadan fark etmeye yardımcı olur.

Protezini gün boyu kullanan kişiler için eski protezin atılmadan saklanması, olası bir tamir sürecinde geçici kullanım açısından yararlı olabilir; kullanılıp kullanılamayacağı hekime danışılarak belirlenir.

Eskişehir'de kırık protez için başvuru

Muayenehane Odunpazarı'nda, Sümer Mah. Atatürk Bulvarı No:140-C adresindedir; giriş katındadır ve en yakın tramvay durağı Atatürk Bulvarı durağıdır (yaklaşık 550 metre yürüme). Kırık protezle başvururken tüm parçaları getirmeniz yeterlidir. Muayenehane Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00 saatleri arasında hizmet vermektedir; güncel boş saatler randevu formunda görünür. Ulaşım ayrıntıları için Odunpazarı sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular