Uyurken Diş Sıkma

Uyurken diş sıkan kişilerin çoğu bunu kendisi fark etmez. Şikâyet genellikle iki yoldan gelir: ya yatak arkadaşı gece duyduğu sesten söz eder, ya da kişi sabahları çenesini yorgun bulur. Bu yazı, uykuda olan diş sıkmanın gün içindekinden neden farklı olduğunu ve hangi durumlarda değerlendirme gerektiğini açıklamaktadır.

Neden hissetmiyorsunuz?

Uyku sırasında çiğneme kaslarında görülen kasılmalar, kişinin uyanık bilincinin dışında gerçekleşir. Uyku boyunca yaşanan çok kısa uyanma dalgalanmaları sırasında ortaya çıkan bu kas etkinliği, ritmik bir biçimde tekrarlar ve gece boyunca yalnızca birkaç dakikayı bulabilir. Kısa süre almasına rağmen etkisinin belirgin olmasının nedeni, uygulanan kuvvetin bilinçli çiğneme sırasında oluşandan yüksek olabilmesi ve dişlerin bu kuvvete yan yönlerden maruz kalmasıdır. Çiğneme sırasında araya giren besin, dilin ve yanağın konumu, tükürük — bunların hiçbiri uykuda devrede değildir; diş dişe temas eder.

Nasıl anlaşılır?

Uykuda olan bir davranış, doğal olarak sonuçlarından okunur. Muayenede bakılan başlıca işaretler şunlardır:

• Uyandığında çene kaslarında yorgunluk, şakaklarda baskı hissi
• Dişlerin kesici kenarlarındaki düzleşme ve karşılıklı dişlerde birbirine oturan aşınma yüzeyleri
• Yanağın iç yüzeyinde dişlerin hizasında beyazımsı çizgi
• Dil kenarında girintili görünüm
• Dolgu, kaplama ya da köprüde tekrarlayan kırık — özellikle aynı bölgede tekrarlıyorsa
• Yatak arkadaşının tarif ettiği gıcırdama sesi

Bunların bir kısmı başka nedenlerle de görülebilir. Örneğin dişlerdeki aşınma, asitli içecek alışkanlığına ya da reflüye bağlı da olabilir; ayırt edilmesi gereken bir bulgudur.

"Kendimi tutmaya çalışıyorum ama olmuyor"

Bu yaygın bir yanılgıdır ve haksız bir suçluluk duygusuna yol açar. Gün içinde sıkma fark edildiğinde kişi çenesini gevşetebilir; farkındalık işe yarar. Uykuda ise böyle bir denetim yoktur. Uyku bruksizmi için "daha çok gayret etmek" bir yöntem değildir — bu yüzden yaklaşım, davranışı zorla durdurmak yerine dişleri oluşan kuvvetten korumak üzerine kurulur.

Çocuklarda uykuda diş gıcırdatma

Çocuklarda diş gıcırdatma oldukça sık görülür ve ebeveynleri sıklıkla tedirgin eder. Büyük bölümünde şikâyet zamanla azalır; süt dişlenmesi döneminde görülmesi tek başına bir hastalık göstergesi sayılmaz. Buna karşılık süt dişlerinde belirgin aşınma varsa, çocuk çene ağrısından yakınıyorsa ya da uyku düzeninde bozulma, horlama gibi bulgular eşlik ediyorsa değerlendirme önerilir. Çocuklarda erişkinlerdeki plak yaklaşımı doğrudan uygulanmaz; çene ve dişler büyümekte olduğu için karar ayrı verilir.

Gece plağı neyi değiştirir, neyi değiştirmez?

Bu ayrım önemlidir. Gece plağı, sıkma davranışını ortadan kaldıran bir tedavi değildir. Yaptığı iş, üst ve alt dişler arasına giren sert bir yüzeyle temas kuvvetini dağıtmak ve aşınmayı diş yerine plağın üzerine almaktır. Kişiye özel hazırlanan bir plak, ağızda oturması ve kapanış ilişkisi bakımından ölçü üzerinden planlanır. Şikâyetin kaynağındaki etkenler — uyku düzeni, stres, kullanılan ilaçlar — ayrıca ele alınır. Plak koruma sağlar; nedeni ortadan kaldırmaz.

Plağın nasıl hazırlandığı ve kimlere önerildiği gece plağı yazısında, diş sıkmanın altındaki etkenler ise diş sıkma neden olur yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Dişlerde gözle görülür kısalma veya düzleşme başlamışsa, restorasyonlar tekrar tekrar kırılıyorsa, sabahları geçmeyen baş ağrısı varsa ya da çene ekleminde ses, kilitlenme, ağzı açmakta zorlanma tarifleniyorsa değerlendirme önerilir. Horlama ve gündüz aşırı uyku hâli eşlik ediyorsa, uyku sırasındaki solunumun da ele alınması gerekebilir.

Sık sorulan sorular