Diş Sıkma (Bruksizm): Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Bruksizm (diş sıkma), dişlerin istemsizce sıkılması ya da gıcırdatılmasıdır; gün içinde ya da uyku sırasında görülebilir. Tek bir nedene bağlanamayan, çok etkenli ve yönetilebilir bir durumdur: tetikleyicilerin azaltılması, farkındalık ve gerektiğinde gece plağı ile hem şikâyet hem de dişlerdeki hasar büyük ölçüde azaltılabilir. Bu yazı, diş sıkmanın ne olduğunu, nasıl anlaşıldığını, neden ortaya çıktığını ve hangi yaklaşımların gündeme geldiğini bilgilendirme amacıyla bir arada sunar; her başlıkta konunun ayrıntılı yazısına bağlantı verir.

Bruksizm nedir?

Bruksizm, çiğneme kaslarının istem dışı kasılmasıyla dişlerin birbirine bastırılması (sıkma) ya da birbiri üzerinde kaydırılmasıdır (gıcırdatma). Dinlenme hâlinde dişlerin birbirinden hafifçe aralık durması beklenir; bruksizmde ise bu temas tekrarlayan ve yüklü biçimde oluşur. Zamanla dişlerde, çene kaslarında ve çene ekleminde etkileri görülebilir.

Diş sıktığımı nasıl anlarım? — belirtileri

Diş sıkma çoğu zaman sonuçlarından anlaşılır. Aşağıdaki işaretler sık görülür; tek başına tanı koydurmaz, birlikte değerlendirilir.

Diş sıkma neden olur?

Diş sıkmanın tek bir nedeni yoktur; stres ve kaygı, uyku sırasındaki kısa uyanmalar, bazı ilaçlar, akşam alınan kafein ve nikotin gibi maddeler ve kalıtsal yatkınlık birlikte rol oynayabilir. Eskiden birincil neden sayılan "kapanış bozukluğu" ise bugün ana etken olarak kabul edilmez. Etkenlerin ayrıntısı ve "neden ben?" sorusunun yanıtı diş sıkma neden olur? yazısında ele alınmıştır.

Gündüz mü, uyurken mi?

Diş sıkma iki ayrı biçimde görülür ve yaklaşım bu ayrıma göre değişir. Uyanık bruksizm genellikle sessiz sıkma biçimindedir, stres ve yoğunlaşmayla ilişkilidir ve kişi dikkat çekildiğinde kendini yakalayabilir. Uyku bruksizmi ise irade dışıdır, gıcırdatma sesi eşlik edebilir ve sonuçlarından anlaşılır. Uykudaki sıkmanın işaretleri ve nedenleri uyurken diş sıkma yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.

Tedavi ve koruma seçenekleri

Diş sıkma çoğu zaman tümüyle ortadan kaldırılan değil, yönetilen bir durumdur. Amaç, sıkmayı tetikleyen etkenleri azaltmak ve dişleri sıkmanın aşındırıcı etkisinden korumaktır. Başlıca yaklaşımlar:

• Gece plağı (koruyucu plak): Diş sıkmanın yönetiminde en sık kullanılan koruyucu yöntemdir; dişleri aşınmadan korur ve çene kaslarındaki yükün dağılımına yardımcı olur. Ayrıntı gece plağı tedavisi ve gece plağı nedir? yazılarında; kullanılan aparat türleri ise diş sıkma aparatı yazısında anlatılmıştır.
• Farkındalık ve alışkanlık değişikliği: Özellikle gündüz sıkmada, tetikleyicilerin ve gün içi çene kilitlemenin fark edilmesi etkilidir. Yaklaşımlar diş sıkma nasıl geçer? yazısında toplanmıştır.
• Çene kasına yönelik uygulamalar (botoks): Çene kasının aşırı kasılmasını geçici olarak azaltmak için bazı durumlarda değerlendirilen bir seçenektir; etkisi zamanla geriler ve herkes için gerekli değildir. Değerlendirmesi diş sıkma botoksu yazısındadır.
• Tetikleyicilerin azaltılması: Akşam saatlerinde kafein, nikotin ve alkolün azaltılması, uyku düzeninin gözetilmesi katkıda bulunabilir.

Hangi yaklaşımın uygun olduğu; sıkmanın türüne, dişlerdeki duruma ve kişinin genel sağlığına göre muayenede belirlenir.

Tedavi edilmezse: olası etkiler

Sürekli ve yüklü sıkma zamanla dişlerde aşınma ve çatlak, restorasyonlarda kırılma, çene kaslarında ağrı ve çene ekleminde zorlanma ile sonuçlanabilir. Uzun süreli ve şiddetli sıkmanın çene kasını belirginleştirerek yüzün alt bölümünün görünümünü değiştirip değiştirmediği ise sık sorulan bir konudur; bu ilişki diş sıkma yüz şeklini değiştirir mi? yazısında ele alınmıştır. Aşınma ilerledikçe geri döndürülmesi güçleşir; bu nedenle erken fark edilmesi önemlidir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Ara ara gelen hafif bir çene yorgunluğu takip edilebilir. Buna karşılık dişlerde görünür aşınma başlamışsa, restorasyonlar tekrar tekrar kırılıyorsa, uyanınca süren baş ağrısı varsa ya da çene ekleminde ses ve kilitlenme tarifleniyorsa değerlendirme önerilir. Horlama, uykuda nefesin durması ya da gün içinde aşırı uykululuk eşlik ediyorsa ilgili hekime danışılması uygun olur.

Eskişehir'de başvuru

Diş sıkmaya bağlı aşınma ve şikâyetlerin değerlendirilmesi, dişlerin durumunun incelenmesi ve uygun koruyucu yaklaşımın planlanması için muayene planlanabilir. Muayenehane Eskişehir'in Odunpazarı ilçesinde, Sümer Mahallesi Atatürk Bulvarı üzerindedir; adres, ulaşım ve randevu bilgileri Eskişehir'de muayenehane sayfasındadır.

Sık sorulan sorular