Zirkonyum Kaplama ve E-max

Kaplama kararı verilirken sorulan soru genellikle "hangisi daha iyi" oluyor. Oysa zirkonyum, cam seramik ve metal destekli porselen birbirinin daha iyisi değil; farklı özellikleri olan malzemeler. Birinin güçlü olduğu yerde diğeri zayıf. Bu sayfa, aralarındaki gerçek farkları ve seçimi neyin belirlediğini açıklamaktadır.

Kaplama ne zaman gündeme gelir?

Kaplama, dişin tamamını saran ve onu kuvvetten koruyan bir restorasyondur. Genellikle şu durumlarda değerlendirilir: dişte dolguyla karşılanamayacak kadar madde kaybı olması, kanal tedavisi görmüş bir dişin kırılmaya karşı korunması gerekmesi, kırık ya da çatlak bir dişin desteklenmesi, ileri düzeyde aşınmış dişlerin biçim ve boyunun yeniden kazandırılması, ya da köprü planlanan bir bölgede destek dişlerin hazırlanması.

Sadece renk şikâyeti varsa kaplama ilk seçenek değildir — daha az diş dokusu gerektiren yaklaşımlar önce değerlendirilir. Kaplama geri dönüşü olmayan bir işlemdir; diş bir kez hazırlandığında eski hâline dönmez.

Üç malzemenin karşılaştırması

Tablodaki farklar tek başına karar verdirmez. Aynı ağızda ön bölgede bir malzeme, arka bölgede başka bir malzeme planlanması olağandır.

Zirkonyum kaplama

Zirkonyum, diş hekimliğinde itriyum ile stabilize edilmiş bir seramik olarak kullanılır. Metal içermez, buna karşılık yüksek bir bükülme dayanımı sunar. Bu nedenle çiğneme kuvvetinin yoğun olduğu arka bölgede ve birden fazla dişi kapsayan köprülerde sık tercih edilir.

İki temel biçimde uygulanır. Monolitik zirkonyum tek parça hâlinde üretilir; üzerinde ayrı bir porselen tabaka yoktur, bu yüzden katman kaynaklı çatlama riski taşımaz. Katmanlı zirkonyumda ise zirkonyum alt yapının üzerine porselen işlenir; estetik açıdan daha esnek olmakla birlikte, üstteki porselende zamanla çatlama ya da kopma (chipping) görülebilir. Diş sıkma öyküsü olan kişilerde bu ayrım önem kazanır.

Zirkonyumun ışık geçirgenliği yıllar içinde geliştirildi. Ancak burada bir denge vardır: geçirgenlik arttıkça dayanım bir miktar düşer. Bu yüzden "yüksek estetikli" zirkonyum her bölge için otomatik olarak daha iyi bir seçim değildir; arka bölgede dayanım öncelikli olabilir.

E-max (lityum disilikat) kaplama

E-max, lityum disilikat esaslı bir cam seramiktir. Belirgin özelliği ışık geçirgenliğinin doğal diş minesine yakın olmasıdır; bu nedenle ön bölgede komşu dişlerle uyum aranan durumlarda öne çıkar.

Burada çoğu zaman atlanan bir nokta var: E-max'in dayanıklılığı, yapıştırma tekniğine doğrudan bağlıdır. Yüzey asitlenip silan uygulanarak dişe adeziv biçimde yapıştırıldığında restorasyon ile diş tek bir bütün gibi davranır ve kırılma direnci belirgin şekilde artar. Klasik simantasyonla uygulandığında aynı direnç elde edilmez. Yani malzemenin kendisi kadar, nasıl yapıştırıldığı da sonucu belirler.

Çok üyeli köprülerde ve çiğneme kuvvetinin çok yüksek olduğu durumlarda tercih edilmeyebilir.

Metal destekli porselen

Uzun yıllar standart olmuş bir yöntemdir ve bugün de kullanıldığı durumlar vardır. Metal alt yapı dayanıklıdır; özellikle uzun köprülerde tercih edilebilir. Sınırlılığı görünümdedir: metal ışığı geçirmediği için üzerine opak bir tabaka uygulanır ve restorasyon doğal dişe göre daha "kapalı" görünebilir. Ayrıca yıllar içinde diş eti çekildiğinde kenar bölgesinde koyu ya da grimsi bir hat görünür hâle gelebilir.

Ön diş mi, arka diş mi? — seçimi en çok belirleyen soru

Malzeme kararında en belirleyici etken, dişin ağızdaki konumudur.

• Ön dişlerde öncelik ışık geçirgenliği ve komşu dişle uyumdur. Gülümserken görünen bölge olduğu için renk geçişleri ve kenar saydamlığı önem kazanır. Cam seramikler ve yüksek geçirgenlikli zirkonyumlar burada değerlendirilir.
• Arka dişlerde öncelik dayanımdır. Çiğneme kuvvetinin en yoğun olduğu bölge burasıdır; görünürlük ikinci plandadır. Monolitik zirkonyum bu bölgede sık kullanılan seçeneklerdendir.
• Köprü planlanan bölgelerde restorasyon yalnızca kendi üzerine değil, aradaki boşluğa gelen kuvvete de dayanmak zorundadır; üye sayısı arttıkça dayanım öne geçer.
• Diş sıkma öyküsü varsa hem malzeme seçimi hem de koruyucu plak planlaması birlikte ele alınır. Aksi hâlde restorasyon aynı kuvvete maruz kalmaya devam eder.

Uygulama süreci

1. Muayene ve planlama. Dişlerin ve diş etinin durumu, kapanış ilişkisi ve varsa diş sıkma bulguları değerlendirilir. Gerekirse röntgen alınır. Hangi dişe hangi malzemenin planlandığı bu aşamada konuşulur.
2. Renk seçimi. Renk skalası ile komşu dişler karşılaştırılır. Diş yüzeyi kuruduğunda rengi geçici olarak açılır, bu yüzden seçim seansın başında ve mümkünse gün ışığında yapılır.
3. Dişin hazırlanması. Her malzemenin dayanıklı olabilmesi için gereken en az bir kalınlığı vardır; hazırlık bu ölçüde yapılır. İşlem lokal anestezi altında gerçekleştirilir.
4. Ölçü. Klasik ölçü maddesiyle ya da ağız içi tarayıcıyla alınır. Diş eti kenarının net görüntülenmesi, kaplamanın kenar uyumu için belirleyicidir.
5. Geçici restorasyon. Laboratuvar aşaması boyunca diş açıkta bırakılmaz; geçici kaplama hem hassasiyeti azaltır hem de diş etinin biçimini korur.
6. Prova. Kaplama yapıştırılmadan önce ağızda denenir; kenar uyumu, renk ve kapanış kontrol edilir. Bu aşamada düzeltme yapılabilir — yapıştırıldıktan sonra müdahale sınırlıdır.
7. Yapıştırma ve kontrol. Malzemeye uygun teknikle yapıştırılır, fazla materyal temizlenir ve kapanış son kez kontrol edilir. Kısa bir süre sonra kontrol randevusu planlanır.

Toplam süre; diş sayısına, laboratuvar aşamasına ve önce çözülmesi gereken başka bir işlem olup olmadığına göre değişir.

Ömrü neye bağlı?

Kaplamaya belirli bir yıl sayısı vermek doğru olmaz; aynı malzeme iki kişide çok farklı sürelerde davranabilir. Belirleyici olanlar şunlardır:

• Ağız hijyeni ve diş eti sağlığı — kaplamanın kenarı diş eti ile temas hâlindedir
• Kapanış kuvvetleri ve diş sıkma alışkanlığı
• Altındaki diş dokusunun durumu — kaplama sağlam olsa da altındaki dişte çürük gelişebilir
• Kaplamanın kenar uyumu ve yapıştırma kalitesi
• Düzenli kontrollere gidilmesi

Bakımda dikkat edilecekler sade: aşındırıcı olmayan diş macunu, günlük diş ipi ya da arayüz fırçası kullanımı, çok sert gıdaları ön dişlerle kırmaktan kaçınmak ve diş sıkma varsa gece plağını düzenli kullanmak.

Kaplamadan önce çözülmesi gerekenler

Kaplama, altındaki sorunu örtmez. Şu durumlar önce ele alınır:

• Aktif diş eti iltihabı. Kanayan, iltihaplı bir diş etinin üzerine yapılan restorasyonun kenar uyumu güvenilir olmaz.
• Tedavi edilmemiş çürük. Çürük kaplamanın altında ilerlemeye devam eder.
• Kanal kaynaklı sorunlar. Ağrı ya da enfeksiyon bulgusu varsa önce bu değerlendirilir.
• Kontrolsüz diş sıkma. Koruma sağlanmadan yapılan restorasyonlar aynı kuvvetle karşılaşır.
• Yetersiz diş dokusu. Geriye çok az doku kalmışsa kaplamanın tutunması için ek işlemler gerekebilir ya da farklı bir plan gündeme gelir.

Kaplama türlerinin tamamına (lamina, bonding, inlay-onlay dahil) ve hangi durumda hangisinin uygun olduğuna diş kaplama çeşitleri sayfasından bakabilirsiniz. Zirkonyum ve E-max karşılaştırmasının kısa özeti için bu yazıya göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular