Diş Kaplama Çeşitleri

"Kaplama" tek bir işlemin adı değil. Dişin tamamını saran restorasyonlardan, yalnızca ön yüzeye yapıştırılan ince tabakalara ve dişin bir bölümünü kapatan parçalara kadar farklı yaklaşımları kapsar. Aralarındaki en önemli fark malzeme değil, dişten ne kadar madde kaldırıldığıdır. Bu sayfa türleri ve hangi durumda hangisinin değerlendirildiğini anlatmaktadır.

Türler bir merdiven gibi düşünülebilir

Restorasyon seçiminde genel yaklaşım, işi görecek en az müdahaleli seçenekten başlamaktır. Diş dokusu yenilenmeyen bir dokudur; bir kez kaldırıldığında geri gelmez. Bu nedenle aynı sonucu daha az aşındırmayla veren bir seçenek varsa, o önce değerlendirilir.

Kompozit bonding

Diş renginde kompozit malzemenin doğrudan diş üzerine uygulanıp şekillendirilmesidir. Çoğu durumda dişten madde kaldırmadan yapılabilir ve genellikle tek seansta tamamlanır. Küçük kırıklarda, dişler arası küçük aralıkların kapatılmasında ve biçim düzeltmelerinde değerlendirilir.

Sınırlılığı, kompozitin seramiğe göre zamanla daha fazla renklenebilmesi ve aşınmaya karşı daha az dirençli olmasıdır. Buna karşılık gerektiğinde onarılabilir ve dişte kalıcı bir kayıp bırakmaz. Ayrıntı: bonding.

Yaprak porselen (laminate veneer)

Dişin yalnızca ön yüzeyine yapıştırılan ince seramik tabakadır. Diş dokusu kaybı tam kaplamaya göre belirgin şekilde azdır, bazı durumlarda neredeyse hiç aşındırma yapılmadan uygulanabilir.

Uygun olduğu yer sınırlıdır: dişin arka yüzeyini ve kesici kenarını tam olarak korumaz. Madde kaybı fazla olan, kanal tedavisi görmüş ya da yoğun kuvvet altındaki dişlerde tercih edilmeyebilir. Ayrıca alttaki dişin rengi çok koyuysa ince tabakadan yansıyabilir. Ayrıntı: yaprak porselen.

Inlay, onlay ve overlay

Bunlar dişin tamamını değil, kaybedilen bölümünü karşılayan laboratuvar yapımı restorasyonlardır. Geniş çürüklerde ya da büyük eski dolguların yenilenmesinde, tam kaplamaya geçmeden önce değerlendirilen ara basamaktır. Sağlam diş dokusunu koruması en önemli avantajıdır. Ayrıntı: inlay-onlay.

Tam kaplamalar: zirkonyum, tam seramik, metal destekli

Dişin tamamını saran restorasyonlardır. En fazla diş dokusu bunlarda kaldırılır, buna karşılık dişi bütünüyle sardıkları için kuvvete karşı koruma sağlarlar. Kanal tedavisi görmüş, geniş madde kaybı olan, kırık ya da çatlak dişlerde ve köprü planlanan bölgelerde gündeme gelirler.

Aralarındaki fark malzemede: zirkonyum yüksek dayanımıyla arka bölgede ve köprülerde, tam seramik (E-max) yüksek ışık geçirgenliğiyle ön bölgede, metal destekli porselen ise dayanımın öncelikli olduğu ve görünürlüğün düşük olduğu durumlarda öne çıkar. Üçünün ayrıntılı karşılaştırması, uygulama süreci ve bakımı için zirkonyum kaplama ve E-max sayfasına bakabilirsiniz.

Durumunuza göre yön

Aşağıdaki tablo bir tanı aracı değil; muayenede nelerin konuşulduğunu göstermek içindir. Nihai karar dişin durumu görülmeden verilemez.

Seçimi belirleyen beş şey

• Kalan diş dokusu. Ne kadar sağlam doku kaldığı, hangi seçeneklerin mümkün olduğunu doğrudan belirler.
• Dişin konumu. Ön bölgede görünüm, arka bölgede dayanım öne geçer.
• Kapanış ilişkisi ve kuvvetler. Diş sıkma ya da kapanış uyumsuzluğu varsa malzeme ve plan değişir.
• Diş eti sağlığı. Restorasyonun kenarı diş etiyle temas hâlindedir; iltihaplı bir dokunun üzerine sağlıklı bir kenar uyumu kurulamaz.
• Beklenti ve bakım alışkanlığı. Kişinin ne beklediği ve bakımı nasıl sürdüreceği plana dahil edilir.

Mevcut kaplama ne zaman yenilenir?

Ağzında yıllardır kaplama olan kişilerin en sık sorusu budur. Kaplamanın kendisi görünürde sağlamken bile yenilenmesi gerekebilir, çünkü belirleyici olan çoğu zaman kaplama değil altındaki diş ve diş etidir. Değerlendirmede şunlara bakılır:

• Kenar açıklığı. Kaplamanın diş ile birleştiği hatta boşluk oluşmuşsa buradan sızıntı ve çürük gelişebilir. Çoğu zaman ağrı vermeden ilerler.
• Diş eti çekilmesi. Kenar bölgesi açığa çıktığında hem görünüm bozulur hem de kök yüzeyi çürüğe açık hâle gelir.
• Kaplamanın gevşemesi. Çiğnerken hareket hissi ya da tekrarlayan koku, yapıştırıcının çözülmüş olabileceğini gösterir.
• Porselende çatlak veya kopma. Küçük kopmalar bazen düzeltilebilir; yaygınsa yenileme gündeme gelir.
• Alttaki dişte ağrı ya da hassasiyet. Kaplamanın altında gelişen bir sorunun ilk işareti olabilir.

Bunların hiçbiri yoksa, sırf "yılı doldu" diye kaplama değiştirilmez. Her yenileme dişten bir miktar daha doku kaybı anlamına gelir; gerekçesiz tekrarlanması dişin ömrünü kısaltır. Düzenli kontrolde kenar bölgesi ve diş eti incelenerek karar verilir.

Sık yapılan iki hata

Gereğinden fazlasını yapmak. Tek şikâyet renkse ve dişler sağlamsa, doğrudan tam kaplamaya geçmek geri dönüşü olmayan bir doku kaybı anlamına gelir. Daha az müdahaleli seçenekler önce değerlendirilir.

Altındaki sorunu çözmeden kaplamak. Kaplama, diş eti iltihabını, çürüğü ya da kanal kaynaklı bir sorunu örtmez; sadece görünmez kılar. Bu sorunlar restorasyonun altında ilerlemeye devam eder.

Sık sorulan sorular