İmplant Üstü Protez

Klasik hareketli protez, ağızda durmak için diş eti ve damak yüzeyine güvenir. İmplant üstü protezde bu görev kemiğe yerleştirilen implantlara geçer. Değişen tek şey tutunma değildir: yük dokudan implanta aktarıldığı için protezin oynama biçimi de, temizlik alışkanlığı da farklılaşır. Bu sayfa seçenekleri ve süreci bilgilendirme amacıyla anlatmaktadır.

İmplant üstü protez nedir?

İmplant, çene kemiğine yerleştirilen bir destek elemanıdır; tek başına diş değildir. Üzerine gelen protez, o desteği kullanan yapıdır. Bu nedenle “implant yaptırdım” denilen tedavi, çoğu zaman implant ve protezin birlikte planlandığı bir süreçtir.

Alt çenede fark özellikle belirgindir. Alt tam protezde destek alanı dar, dil hareketi ise etkilidir; bu yüzden tutunma sorunu en sık burada yaşanır. İmplant desteği bu noktada devreye girer.

Seçenekler

• Çıkarılabilir (tutucu destekli) protez. Protez, implantların üzerindeki tutuculara oturur ve hasta tarafından çıkarılabilir. Tutucu olarak lokator tipi başlıklar ya da implantları birbirine bağlayan bar tasarımları kullanılabilir. Temizlik ağız dışında yapılabildiği için hijyen görece kolaydır.
• Sabit protez. İmplantlara vidalanır veya simante edilir; hasta çıkarmaz. Günlük temizlik ağız içinde, ara yüz fırçaları ve uygun araçlarla yapılır. Bu nedenle sabit tasarımlarda hijyen alışkanlığı, uzun vadeli sonucu doğrudan etkileyen etkendir.

Seçim yalnızca tercihle olmaz. İmplantların sayısı ve konumu, çene kemiğinin hacmi ve kişinin temizliği sürdürebilme durumu hangi tasarımın uygun olduğunu belirler.

Süreç nasıl ilerler?

1. Muayene ve radyografik planlama. Kemik hacmi ve anatomik komşuluklar değerlendirilir; implant sayısı ve konumu bu değerlendirmeye göre planlanır.
2. Cerrahi aşama. İmplantlar kemiğe yerleştirilir.
3. İyileşme (osseointegrasyon). İmplantın kemikle bütünleşmesi beklenir; bu dönem genellikle aylarla ölçülür ve kemiğin durumuna göre değişir. Bekleme süresince geçici çözümler değerlendirilebilir.
4. Ölçü ve protez hazırlığı. Bütünleşme tamamlandığında ölçü alınır, tutucular ve protez kişiye özel hazırlanır.
5. Teslim ve kontroller. Kapanış kontrol edilir. Sonrasında implant çevresi dokuların değerlendirilmesi için düzenli kontrol planlanır.

Uzun vadede nelere dikkat edilir?

İmplant çürümez, ama çevresindeki doku hastalanabilir. Diş etinde iltihap ve ilerleyen durumlarda implant çevresindeki kemikte kayıp görülebilir; bu tablo peri-implantitis olarak adlandırılır. Belirleyici etkenler ağız hijyeni, sigara kullanımı ve düzenli kontrole gelme durumudur. Çıkarılabilir tasarımlarda ayrıca tutucuların zamanla aşınması beklenir; bu parçalar değiştirilebilir ve değişim sürecin olağan parçasıdır.

Kaç implant gerekir?

Sayı, protezin sabit mi çıkarılabilir mi planlandığına ve çenenin durumuna göre değişir. Genel çerçeve şöyledir:

• Alt çenede çıkarılabilir tasarım. Tutunma sorununun en sık yaşandığı yer burasıdır ve iki implantla desteklenen tasarım, uzun yıllardır bu tablonun temel çözümü olarak kabul görür. İki implant, protezin öne-arkaya devrilmesini büyük ölçüde engeller.
• Üst çenede çıkarılabilir tasarım. Kemik yoğunluğu genellikle daha düşük olduğu ve protez daha geniş bir alana yayıldığı için implant sayısı çoğu zaman artırılır. Damak yüzeyinin açılabilmesi de bu sayıyla ilişkilidir.
• Sabit tasarım. Protez çıkarılmayacaksa yük tamamen implantlara biner; bu nedenle daha fazla implant ve daha dikkatli konumlandırma gerekir.

Kesin sayı radyografik değerlendirme sonrasında belirlenir. Belirleyici olan yalnızca sayı değil, implantların çeneye nasıl dağıtıldığıdır — yan yana toplanmış implantlar, aynı sayıda ama dengeli dağıtılmış olanların sağladığı desteği vermez.

Tutucu tipleri: lokator ve bar

Çıkarılabilir tasarımda protezi implanta bağlayan parçaya tutucu denir. İki temel yaklaşım vardır ve farkları günlük kullanımda hissedilir:

• Lokator (düğme/çıtçıt tipi) tutucu. Her implantın üzerine ayrı bir tutucu oturur; protezin içindeki karşılıklarına geçer. Temizliği kolaydır çünkü implantlar arasında köprü kuran bir yapı yoktur. İçindeki plastik parçalar zamanla aşınır ve periyodik olarak değiştirilmeleri beklenen bir bakım kalemidir — tutuculuğun azalması çoğu zaman implantla değil bu parçalarla ilgilidir.
• Bar (çubuk) tutucu. İmplantlar metal bir çubukla birbirine bağlanır, protez bu çubuğa oturur. İmplantların birbirine bağlanması yükü paylaştırır; açılı yerleşmiş implantlarda avantaj sağlar. Buna karşılık çubuğun altı temizlik açısından daha zahmetlidir ve bu bölge ihmal edildiğinde diş eti sorunları hızlanır.

Seçim; implant sayısı ve açılanması, çene kemiğinin durumu ve kişinin temizliği sürdürebilme koşullarına göre yapılır.

İmplant çevresi doku sorunları

İmplant çürümez — ama çevresindeki doku hastalanabilir ve bu, implant kaybının başlıca nedenidir. Doğal dişteki tabloya benzer bir ayrım burada da geçerlidir:

• Yumuşak dokuyla sınırlı iltihap. Diş etinde kızarıklık, şişlik ve sondalamada kanama görülür; kemikte henüz kayıp yoktur. Bu evre, birikimin uzaklaştırılması ve bakımın düzeltilmesiyle geri döndürülebilir.
• Kemik kaybının eklendiği tablo. İltihap implantı çevreleyen kemiğe ilerlemiştir. Kaybedilen kemik geri kazanılamaz; hedef ilerlemeyi durdurmaktır. İleri durumlarda implantın kaybı gündeme gelir.

Bu nedenle implant üstü protez kullanımında düzenli kontrol, protezin uyumunu değerlendirmekten çok implant çevresindeki dokuyu izlemek için yapılır. Şikâyet olmaması, tablonun ilerlemediği anlamına gelmez; erken evrede genellikle ağrı yoktur.

Sigara kullanımı bu tablonun gelişme riskini artıran, üzerinde en çok durulan etkendir.

Günlük temizlik: doğal dişten farkı

İmplant üstü protezde temizlik iki katmanlıdır — hem protezin kendisi hem de implantların ve tutucuların çevresi ayrı ayrı temizlenir. Yalnızca protezi yıkamak yeterli değildir.

• Çıkarılabilir tasarımda: protez çıkarılıp ayrıca temizlenir; ağızda kalan tutucular ve çevresindeki diş eti yumuşak fırçayla temizlenir. Tutucuların etrafında biriken plak, tutuculuk kaybının da sık nedenlerindendir.
• Sabit tasarımda: temizlik tamamen ağız içinde yapılır. Protezin diş etine bakan yüzeyi ile diş eti arasındaki dar aralık, ara yüz fırçası ve bu amaçla üretilmiş diş ipleriyle temizlenir. Ağız duşu (irrigatör) bu bölgede destekleyici olarak değerlendirilebilir, ancak mekanik temizliğin yerini almaz.

Sabit tasarımın konforu ile temizlik zorluğu arasındaki bu denge, tasarım seçilirken baştan konuşulması gereken bir konudur.

Sık sorulan sorular